Nam Đàn và Phan Bội Châu

Nam Đàn và Phan Bội Châu.
Từ sáng sớm, chúng tôi đã rời Vinh để xuống nói chuyện với 1000 em học sinh trường ptth Nam Đàn 1 và trường Sào Nam. Lúc rời Vinh, trời đổ mưa, nghĩ rằng thé là không thể thẹc thi được ý đồ của mình nhưng rồi xuống đến Nam Đàn thì trời tạnh, vội vội vàng vàng thu xếp buổi nói chuyện để kịp quay lại dự khai mạc Hội sách Berlin lần thứ 1.
Rồi trưa này, mới thực sự chia tay những chiến binh của Alpha Books, xuống Nam Đàn lần thứ 2 chỉ trong một ngày, nhân tiện ghé thăm nhà lưu niệm và nhà cũ của Phan Bội Châu, chỉ cách làng Kim Liên chừng 5 km.. Năm nay sẽ kỷ niệm 150 năm ngày sinh Phan Bội Châu..
Về Kim Liên và Hoàng Trù đúng ngày 19/5 nhưng cũng không thấy đông quá. Khung cảnh hai ngôi làng khá đẹp, có cánh đồng lúa cực đẹp và những ao sen tuyệt vời.. Tôi chưa từng đi một ngôi làng nào nhiều ao sen như làng Hoàng Trù và Kim Liên. Quang cảnh rất yên bình, Từ Hoàng Trù tôi đi sang Kim Liên rồi lên Đan Nhiệm, rồi đến núi Đụn Sơn..
Lâu nay, mọi người hay nói đến tinh thần và tư tưởng Phan Chu Trinh mà có phần quên lãng tư tưởng của Phan Bội Châu. Phan Chu Trinh thiên về cải cách, nâng cao dân trí còn Phan Bội Châu thiên về hành động. Tôi đọc đoạn bình phẩm của Phan Tây Hồ về Phan Sào Nam mà thấy băn khoăn quá..
“Phan Bội Châu là người rất có chí khí, có nghị lực, nhẫn nhục, dám làm; có điều tin vào thì không chịu bỏ, dẫu có sấm sét cũng không đổi. Nay sĩ phu khắp nước chưa ai có thể ví với ông ấy. Tiếc thay học thuật không rành, thời thế không rõ, thích dùng quyền thuật, tự dối mình dối người, ngoan cố không đổi. Lớn lời không ai bì, hãm quốc dân vào đất chết, cam chịu tiếng ác mà không tự biết. Tuy nhiên ông ấy vừa hiêu hiêu tự cho là người yêu quốc dân, từ nay về sau ông ấy càng hăng hái nói ra…
Chủ nghĩa phục thù cực đoan mà Phan Bội Châu chủ trương thật là hết sức sai lầm, chỉ hãm quốc dân vào chỗ chết, không hợp thời thế, không sát với lý luận… Bởi vì ông ấy là người đại biểu cho thói quen trên lịch sử ngàn năm của dân tộc nước Nam. Không biết chân tướng của người nước Nam, xem ông ấy thì biết được. Dân nước Nam rất giàu tính bài ngoại, thì bài ngoại của ông ấy đến chỗ cực đoan. Người nước Nam rất thích dựa người ngoài, ông ấy lại ỷ ngoại đến chỗ cực đoan. Dân Nam rất thiếu tính tự lập, ông ấy lại càng hơn nữa. Tính chất, trình độ của ông ấy đều cùng hợp với tính chất, trình độ của quốc dân. Cho nên nhân chỗ hơn chỗ kém của quốc dân mà lợi dụng; đó là điều mà thầy thuốc gọi là thuật tắc nhân tắc dụng.
Cho nên điều mà ông ấy lo, là quốc dân oán nước Pháp không sâu. Những sách ông ấy viết ra, không bàn thời thế, không nói lợi hại, dựa vào chỗ không mà biên soạn, tự dối mình, dối người. Nói tóm lại, đều là kêu gọi lòng thù ghét của quốc dân mà thôi. Đợi đến khi lòng thù ghét đã sâu, phản loạn nổi lên bốn phía, ông ấy mới nhân đó mà vào, để thỏa cái lòng phá hoại. Không phải là không biết cách mệnh không thể làm, nhưng lợi dụng cái ngu của dân – tức tính bài ngoại, không làm thì không chịu. Không phải là không biết Nhật Bản chẳng làm gì được, nhưng lợi dụng cái yếu của dân – tức tính ỷ ngoại, không làm thì không chịu. Mà quốc dân sở dĩ mù quáng nghe theo chạy theo, đến chết chưa tỉnh, ấy là vì tính chất gần nhau, cho nên thâm nhập khá sâu….Đó là ý kiến và thủ đoạn của Phan Bội Châu mà thôi. Cho nên người không biết ông ấy thì bảo đó là người hết sức ngu lầm, chứ không biết ông ấy lợi dụng cái ngu của quốc dân để khoe trí mình, lợi dụng chỗ kém của quốc dân để làm rõ cái hay của mình. Than ôi! Không biết cái ngu cái kém mà làm thì cũng có thể thứ cho. Biết cái ngu, cái kém, cái không địch lại mà cứ muốn lợi dụng để thực hành chí mình thì ta không biết ông ấy đã cư xử theo cách nào.”
— Phan Châu Trinh, Pháp Việt liên hiệp hậu chi tân Việt Nam.

3 Comments